Foto van Peter Slenders

Dit blog is geschreven door: Peter Slenders

16 november 2026

Bouwen aan
conflictvaardige teams

Hoe teams leren verschillen te onderzoeken en benutten voor betere samenwerking en psychologische veiligheid.

Verandering stelt samenwerking op de proef

Een zorgorganisatie wil minder afhankelijk worden van zzp’ers en investeren in vaste medewerkers. Dat vraagt om nieuwe afspraken over roosters, inzetbaarheid en verantwoordelijkheden. Maar het vraagt ook iets van de samenwerking in de teams.

Tijdens een teamoverleg wordt besproken wat de verandering betekent voor de dagelijkse praktijk.
Een medewerker ziet kansen. Met een vaste kern leer je elkaar beter kennen, kun je meer op elkaar bouwen en ontstaat er meer continuïteit voor cliënten.

Een collega maakt zich juist zorgen. De werkdruk is al hoog. Gaan medewerkers straks vaker gaten in het rooster opvullen? En blijft er voldoende ruimte om het werk op een professionele manier in te richten?

Een derde collega vindt dat iedereen ook verantwoordelijkheid moet nemen voor het team als geheel. Maar een ander reageert: “Dat klinkt mooi, maar we kunnen niet steeds meer doen met minder mensen.”

De discussie komt op gang, maar helpt het team niet echt verder. De een benadrukt het belang van gezamenlijke verantwoordelijkheid, de ander blijft wijzen op de grenzen van wat haalbaar is. Standpunten worden herhaald, reacties verharden en sommige collega’s zeggen steeds minder.

Uiteindelijk worden er afspraken gemaakt. Op papier is er vooruitgang. Toch blijft er iets schuren. De ene collega ervaart anderen als onvoldoende bereid om verantwoordelijkheid te nemen. De andere voelt zich niet serieus genomen in de zorgen over werkdruk en de kwaliteit van zorg.

Wanneer overleg niet genoeg is

Dit is een herkenbare dynamiek bij veranderingen. De formele kant vraagt om duidelijke afspraken, heldere verantwoordelijkheden en werkbare besluitvorming. Daarvoor zijn goede overlegstructuren en vergadervaardigheden onmisbaar

Maar soms loopt een team niet vast doordat de structuur onduidelijk is of het overleg slecht is ingericht. Het loopt vast doordat verschillen niet meer gezamenlijk worden onderzocht.

In dit voorbeeld gaat het niet alleen over roosters of de verdeling van diensten. Er spelen ook verschillende opvattingen over verantwoordelijkheid, professionele ruimte en goede zorg. Achter de standpunten zitten ervaringen, zorgen en verwachtingen die ertoe doen.

Zolang die niet op tafel komen, kan een gesprek ongemerkt veranderen in een strijd om gelijk. De ene kant probeert duidelijk te maken waarom gezamenlijke verantwoordelijkheid nodig is. De andere kant probeert duidelijk te maken waarom de grenzen van medewerkers serieus genomen moeten worden. Hoe sterker de ene kant haar punt benadrukt, hoe meer de andere kant zich genoodzaakt kan voelen haar positie te verdedigen.

Zo raakt informatie verloren die het team juist nodig heeft om de verandering vorm te geven.

Verschillen onderzoeken in plaats van bevechten

Verschillen in een team zijn onvermijdelijk. Ze kunnen zelfs een belangrijke bron van ontwikkeling zijn. De ene medewerker ziet risico’s die een ander over het hoofd ziet. De een brengt de belangen van het team naar voren, de ander bewaakt wat er nodig is om goede zorg te blijven leveren.

Het probleem ontstaat wanneer die verschillen tegenover elkaar komen te staan en niet meer gezamenlijk onderzocht worden.

Wanneer verschillen spanning oproepen, kan dat de samenwerking onder druk zetten. Teamleden vallen dan gemakkelijk terug op vertrouwde manieren om met die spanning om te gaan. Sommigen gaan de confrontatie aan, proberen anderen te overtuigen of nemen het voortouw. Anderen trekken zich terug, gaan de spanning uit de weg of passen zich aan.

Deze reacties zijn begrijpelijk, maar kunnen ertoe leiden dat steeds dezelfde interactiepatronen ontstaan. Als het team die patronen niet onderzoekt, blijven ze de onderlinge communicatie bepalen. De verschillen zelf, en de informatie die daarin besloten ligt, komen dan onvoldoende aan bod.

Een oproep om beter te luisteren of meer begrip voor elkaar te hebben, is dan niet altijd voldoende. Soms is een andere manier van communiceren nodig, die het team helpt om verschillen stap voor stap te onderzoeken.

Een manier om dit te doen is functioneel subgroeperen.

Functioneel wattes?! Functioneel subgroeperen. De naam went hoor!

Sommige noemen het een vertraagd gesprek, andere een gesprek in delen of een gesprek met elkaar in plaats tegen elkaar.

Functioneel subgroeperen is een manier om samen te onderzoeken wat een team verdeelt. De communicatie wordt georganiseerd zodat mensen verschillen kunnen onderzoeken zonder direct tegenover elkaar te komen staan. Het is een systeemvaardigheid voor conflicthantering en het integreren van verschillen.

Het uitgangspunt is eenvoudig: verbind eerst op overeenkomsten en onderzoek van daaruit de verschillen.

Dat betekent dat iemand eerst de ruimte krijgt om vanuit de eigen ervaring iets in te brengen. Anderen proberen aan te sluiten bij wat zij in die bijdrage herkennen, zonder meteen met een eigen standpunt of tegenargument te komen. Vervolgens kunnen zij vanuit hun eigen ervaring iets toevoegen. Zo wordt stap voor stap zichtbaar wat mensen delen en waarin hun ervaringen en perspectieven verschillen.

Stel dat de medewerker die de voordelen van een vaste kern benadrukt, eerst de ruimte krijgt om uit te leggen wat die continuïteit voor haar betekent. Een collega probeert de kern van die ervaring te begrijpen en terug te geven, in plaats van meteen te reageren met een tegenargument.

Misschien blijkt dat ook de collega die zich zorgen maakt over de werkdruk continuïteit voor cliënten belangrijk vindt. Die herkent dus iets in de bijdrage van de ander, ook al kijkt diegene anders naar wat daarvoor nodig is.

Vanuit die herkenning kan de collega de eigen ervaring toevoegen. De groep onderzoekt vervolgens de overeenkomsten en verschillen in kleine stappen. Zo ontstaat er ruimte om beide perspectieven beter te begrijpen, zonder dat het ene het andere hoeft te ontkrachten.

Dit betekent niet dat iedereen het uiteindelijk eens moet worden. Het betekent ook niet dat verschillen worden gladgestreken. Juist door ze zorgvuldig te onderzoeken, kan zichtbaar worden waar perspectieven elkaar aanvullen, waar ze werkelijk botsen en welke informatie nodig is om verder te komen.

Door verschillen op deze manier te onderzoeken, ontwikkelen teams ook hun psychologische veiligheid. Teamleden ervaren dat er ruimte is om een afwijkend perspectief in te brengen en dat dit niet direct hoeft te leiden tot een strijd om gelijk. Juist de ervaring dat verschillen onderzocht kunnen worden zonder de onderlinge verbinding te verliezen, maakt het gemakkelijker om ook lastige onderwerpen bespreekbaar te maken.

Conflictvaardigheid als vermogen van het team

Conflictvaardige teams zijn niet de teams waarin weinig conflicten voorkomen. Het zijn teams die verschillen en de spanningen die daaruit voortkomen kunnen onderzoeken, zonder terug te vallen op steeds dezelfde, voorspelbare interactiepatronen.

Dat vraagt meer dan goede intenties of individuele communicatieve vaardigheden. Het vraagt om een gezamenlijk vermogen om verschillen te verdragen, te onderzoeken en de informatie die daarin besloten ligt te integreren.

Functioneel subgroeperen biedt teams daarvoor een concrete werkwijze. Het helpt om uit vastgelopen interactiepatronen te komen, de kwaliteit van de onderlinge communicatie te verbeteren en psychologische veiligheid te ontwikkelen.

Zo worden verschillen niet langer vooral gezien als obstakels die moeten worden opgelost, maar als informatie die het team nodig heeft om zich te ontwikkelen en samen betere resultaten te bereiken.

Functioneel subgroeperen is de kernmethode van Systems-Centered Training (SCT®). SCT® en Systems-Centered® zijn geregistreerde handelsmerken van het Systems-Centered Training and Research Institute Inc., een non-profitorganisatie.